वैचारिक प्रगतिशील रंगभूमीचा वारसा चालवणारे ‘थिएटर ऑफ रेलेवन्स’चे रंगकर्मी !

माणुसकीच्या रंगाची

ठेव आहे मराठी !

मर्म रहस्यांनी नटलेली

ठेव आहे मराठी !

ममत्वच्या रसाने उमटलेली

संस्कृती आहे मराठी !

रंग म्हणजे विचार

विचारांचा इंद्रधनुष आहे रंगभूमी !

माणसांमध्ये रंगाची उधळण करते रंगभूमी

माणसाला माणूस म्हणून घडवते रंगभूमी !

मराठी रंगभूमीच्या वाटचालीला १७८ वर्षे पूर्ण झाली आहेत, तरीही मराठी रंगभूमीच्या वैचारिक प्रगतीशीलतेची प्रतिबद्धता कुठे आहे ? असा प्रश्न विचारला जात आहे. जी रंगभूमी कधीकाळी आपल्या कलात्मक प्रगतीशिलतेतुन संपूर्ण देशाला सार्थक रंगकर्मासाठी प्रेरित करीत होती, त्याच रंगभूमीवर आज वैचारिक नाटक चालत नसल्याने  समाजमनाची मशागत करण्याची, त्यांच्यात मनुष्य असण्याची चेतना पेटवण्याची खरी भूमिका आता रंगकर्मीनी वटवण्याची गरज आहे.

पशु पासून माणसाला वेगळं करते ती त्याची वैचारिक क्षमता. म्हणूनच “वैचारिक नाटक चालत नाही !” या भ्रमाला थिएटर ऑफ रेलेवन्स रंगकर्मी  गेले २९ वर्ष आपल्या विविध कलाकृतीतून खोडत आले आहेत. सातत्याने रंगभूमीवर विचारांचे नाटक प्रस्तुत करून प्रेक्षकांना माणूस म्हणून सृजित करणे आवश्यक आहे. इथे रंगचिंतक मंजुल भारद्वाज म्हणतात “विचार करण्याची क्षमता माणसांना जनावरांपासून वेगळी करते. जी लोकं हे म्हणतात की वैचारिक नाटक चालत नाही ते प्रेक्षकांना काय समजतात ?” दिवसभर कामाच्या रगाड्यातून बाहेर पडल्यावर परत वैचारिक नाटक बघण्यास कंटाळा येतो असे म्हणत प्रेक्षकांच्या वैचारिक चेतनेला नाकारणे समाजाला चेतनाहीन बनवणे आहे. प्रेक्षकांना विचारांनी मिळालेले आत्मिक समाधान त्यांच्या रोजच्या आयुष्यात एक नवचैतन्य भरते. आणि आयुष्य कंटाळवाणे न राहता जगण्याची नवदृष्टी प्रदान करते.  नाटक म्हणजे क्षणिक आनंद नाही तर आयुष्यभराची सात्विक ठेव आहे. माणसाला माणूस बनवते ती कला. कला जी प्रत्येक मानसिकता, सीमा तोडून मानवाला उंच भरारी देते. म्हणूनच मराठी रंगभूमी दिनानिमित्त रंगभूमीचे वारसदार म्हणून आम्ही रंगभूमीला जिवंत ठेवण्यासाठी लॉकडाऊन च्या काळातही दोन नवीन नाटक मराठी रंगभूमीला दिले आहेत ते म्हणजे संविधानाचे मूल्य वाचवण्यासाठी धनंजय कुमार लिखित आणि मंजुल भारद्वाज अभिनित व दिग्दर्शित नाटक “सम्राट अशोक” आणि स्वतःतील सृजनकाराचा शोध घेण्यासाठी , सावित्रीच्या विचाराला घेऊन माणूस म्हणून अस्तित्व घडवणारे आणि  गाजवणारे मंजुल भारद्वाज लिखित आणि दिग्दर्शित नाटक “लोक-शास्त्र सावित्री” !

कलेची नुमाईश – म्हणजे केवळ कलेचे प्रदर्शन करणे. रंगकर्माला केवळ प्रदर्शनाच्या साच्यात बसवल्याने, रंगकर्माची व्यापकता , त्याचा प्रभाव आणि प्रगतिशील प्रवाहाच्या कक्षा अरुंद होतात. समाजाच्या उन्नतीसाठी रंगभूमीला प्रस्थापित दुराग्रह मोडुन काढणे आवश्यक आहे आणि आम्ही मागील २९ वर्षांपासून सातत्याने रंगभूमीला पुनरुज्जीवन देत आहोत. या संकटकाळात जिथे अखंड समाज, अखंड विश्व थांबले होते तिथे “थिएटर ऑफ रेलेवन्स” नाट्य सिद्धांताच्या रंगकर्मींनी  आपल्या रंगभूमीला श्वास दिला, प्राण दिला आहे !

बाजारावादी मानसिकतेत अडकलेला समाज खरेदी आणि विक्रीच्या पलीकडे जात नाही तिथे आम्ही रंगकर्मी केवळ “नफा कमावण्यासाठी नाटक नव्हे तर माणुसकीची दृष्टी जागवण्यासाठी नाटक” या दृष्टी स्पष्टतेने रंगकर्म करत आहोत. नाटक म्हणजे चेतना , विवेक आणि विचार पेटवणे. रंगभूमीला घडवणारे आम्ही प्रतिबद्ध रंगकर्मी रंगभूमीला घडवण्यासाठी रंगकर्माच्या तत्वाला जगतो, आणि ते म्हणजे कलेच्या माध्यमातून, नाटकाच्या माध्यमातून समाजाला एक रचनात्मक दिशा देत माणसाला माणूस म्हणून जगण्यास उत्प्रेरीत करणे. मूर्च्छित झालेल्या समाजाला विचारांनी जिवंत करण्यासाठी आम्ही प्रतिबद्ध आहोत.

मागील २९ वर्षांपासून ‘थिएटर ऑफ रेलेवन्स’ या नाटय़ सिद्धांताने सतत कोणत्याही देशीविदेशी अनुदानाशिवाय आपली जबाबदारी आणि कर्तव्ये निभावली आहेत. प्रेक्षकांच्या सहभागाच्या आधारावर मुंबईपासून मणिपूरपर्यंत हे ‘रंग आंदोलन’सुरू आहे. ‘थिएटर ऑफ रेलेवन्स’ने जीवनाला नाटकाशी जोडून मागील २९ वर्षांपासून जातीय मुद्दय़ावर

बालमजुरीवर

 कौटुंबिक हिंसेवर

लिंगनिदान या विषयावर

जैविक आणि भौगोलिक विविधतेवर

अशी नाटके रंगमंचावर आणली.

मनुष्याला मनुष्य बनून राहण्यासाठी

शेतकऱयांची आत्महत्या आणि शेतीच्या होणाऱ्या विनाशावर

कलाकारांना कठपुतली बनवणाऱ्या आर्थिक तंत्रापासून कलाकारांच्या उन्मुक्ततेसाठी नाटक

शोषण आणि दमनकारी पितृसत्तेच्या विरुद्ध न्याय, समता आणि समानतेची हुंकार देणारे

समाजात राजनैतिक चेतना जागवण्यासाठी

भारतीय संविधानाच्या मूलभूत तत्वांचे संरक्षण करण्याचा संकल्प करणारे धनंजय कुमार लिखित कालातीत नाटक

सावित्रीच्या विचाराला वर्तमानाशी जोडणारे व प्रत्येकाला आपल्यात सावित्री शोधायला प्रेरित करणारे नाटक

आम्ही “थिएटर ऑफ रेलेवन्स” नाट्य सिद्धांताचे रंगकर्मी मराठी रंगभूमीच्या वैचारिक प्रगतिशीलतेची प्रतिबद्धता साजरी करीत आहोत. रंगचिंतक मंजुल भारद्वाज लिखित-दिग्दर्शित  “लोक-शास्त्र सावित्री” नाटकाच्या प्रस्तुतीने! मराठी रंगभूमी दिनानिमित्ताने युगपरिवर्तक नाटक “लोक-शास्त्र सावित्री”उद्या ७ नोव्हेंबर २०२१, रविवार रोजी, सकाळी ११.३० वाजता, सावित्रीबाई फुले नाट्यगृह, डोंबिवली (पूर्व) येथे प्रस्तुत होणार !

या नाटकाला आपल्या वैचारिक प्रतिबद्धतेने साकारणारे कलाकार आहेत. अश्विनी नांदेडकर, सायली पावसकर, कोमल खामकर, सुरेखा साळुंखे, साक्षी खामकर, तुषार म्हस्के, स्वाती वाघ, संध्या बाविसकर,नृपाली जोशी, रूपवर्धिनी सस्ते,मोरेश्वर माने.

“थिएटर ऑफ रेलेवन्स” नाट्य सिद्धांताच्या रंगकर्मींची ताकद आहे कलात्मक “रंग संवाद”. नाटकाच्या माध्यमातून प्रत्येक प्रेक्षकांशी प्रत्यक्ष संवाद करत नाटकाच्या व्याप्तीची आणि रंगभूमीच्या स्पर्शाची जाणीव आम्ही करून देत आहोत. आज समाज संवादहीन झालेला आहे, वाद – विवादात अडकलेला आहे, तिथे आम्ही रंगकर्मी आपल्या कलात्मक पुढाकाराने प्रत्येक प्रेक्षकांशी संवाद साधत त्यांना या कलात्मक रंगआंदोलनात सामील करत आहोत, त्यांची सहभागीता सुनिश्चित करत त्यांना प्रक्रियेशी जोडत आहोत. आपल्या रंगभूमीसाठी वैचारिक नाटकांना पाठिंबा देणारे प्रेक्षक निर्माण करत आहोत !