मुक्तपीठ टीम
हिमाचलच्या धर्मशाळा परिसरात दलाई लामांचं मंदिर म्हणून ओळखला जाणारा नामग्याल मठाचा परिसर आहे. हा परिसर अध्यात्मिकतेनं भारावलेला तर आहेच पण आकर्षक कलाकृतींनी सजलेलाही आहे. दलाई लामांचा नामग्याल मठ हा बौद्ध अध्यात्मिक-राजकीय शक्तीचं केंद्र मानला जातो.
भगवान बुद्ध. मानवतेचा, कारुण्याचा संदेश देणारा त्यांचा मार्ग जगभरात भावणारा. त्यांची परंपरा पुढे नेणारं एक मोठं नाव म्हणजे दलाई लामा…तिबेटियन बौद्ध धर्मीयांचे प्रमुख. चीनी अत्याचारामुळे देश सोडावा लागल्यावर तिबेटी बौद्धांना भारताने आश्रय दिला. तिबेटी सरकारचं आणि तिबेटियन बौद्ध धर्माचं मुख्यालय हिमाचलच्या धर्मशाळा भागात उभारण्यात आलं. तोच परिसर म्हणजे नामग्याल मठ. त्यालाच दलाई लामांच्या वास्तव्यामुळे दलाई लामांचं मंदिर असंही म्हणतात.
या मठात तिबेटियन बौद्ध परंपरेनुसार शांततापूर्ण ध्यान आणि धार्मिक प्रार्थनेसाठी प्रार्थना चक्र किंवा जपमाळचक्र असतात.
दलाई लामा मंदिराचा परिसर तिबेटी संस्कृतीच्या परंपरेचं दर्शन घडवतो. दलाई लामा मंदिर परिसर बौद्धांसाठी एक तीर्थक्षेत्र बनला आहे. मात्र, केवळ बौद्धच नाही तर तेथील शांत अध्यात्मिक वातावरण जगभरातील पर्यटकांना आकर्षित करते.
नामग्याल मठ भारतातील धर्मशाळा येथील मॅक्लॉड गंज येथे आहे. हा १४व्या दलाई लामा यांचा वैयक्तिक मठ आहे. या
मंदिर परिसराचे दुसरे नाव नामग्याल तांत्रिक महाविद्यालय आहे.
या मठाचं मुख्य कार्य दलाई लामा सहभागी असलेल्या विधींना मदत करणे आहे. त्याच्या मुख्य तांत्रिक पद्धतींमध्ये कालचक्र, यमंतक, चक्रसंवर, गुह्यसमाज आणि वज्रकिल्य यांचा समावेश होतो.
नामग्याल मठाकडे जाण्यासाठी टाटांच्या कंपनीची केबल कार सेवा आहे. त्यामुळे पायथ्याच्या भागातून थेट मठाजवळ पोहचता येतं. केबल कारचं स्थानकही तिबेटियन वास्तूशैलीत बांधण्यात आलं आहे. तेथे केबल कारचा प्रवास संपतो आणि दर्शनानंतर परतताना सुरुही होतो. आकर्षक केबल कार तारेला लटकत आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर पाहणं हा एक वेगळा आनंददायी अनुभव असतो.
नामग्याल मठाचं कार्य
विस्तीर्ण हिरवळ आणि बर्फाच्छादित पर्वतांनी वेढलेल्या या मठाचे निसर्गचित्र अतिशय सुंदर आहे. येथे एक तांत्रिक महाविद्यालय देखील आहे जेथे तरुण भिक्षू बौद्ध धर्माच्या विविध धार्मिक परंपरा शिकतात आणि त्यांचे पालन करतात. हे मठ तिबेटी पारंपारिक बौद्ध अभ्यास आणि पद्धतींचे अस्तित्व सुनिश्चित करण्याच्या उद्देशाने तरुण तिबेटी भिक्षूंसाठी कार्यरत आहे.
मठाची स्थापना परमपूज्य दलाई लामा II, गेडुन ग्यात्सो (१४४०-१४८०) यांनी त्यांना धार्मिक कार्यात मदत करण्यासाठी केली होती. या मठाच्या शाखा बोधगया, दिल्ली, कुशीनगर, शिमला आणि इथिका येथे आहेत. आज या मठात सुमारे २०० भिक्षू आहेत, जे चारही मुख्य तिबेटी मठांचे प्रतिनिधित्व करतात. या भिक्षूंना मठात राहताना पारंपारिक आणि आधुनिक शिक्षण आणि मोफत निवास व्यवस्था दिली जाते. हे चंबापासून सुमारे १५४ किमी अंतरावर आहे.
सोळाव्या शतकापासूनचा इतिहास
तिसरे दलाई लामा गेडुन ग्यात्सो यांनी १५६४ किंवा १५६५ मध्ये फेंडे लिक्ष लिंग (फेंडे गोन नंतरच्या मठाच्या पायावर) म्हणून स्थापित केलेल्या नामग्याल मठाचे नाव १५७१ मध्ये महिला दीर्घायुष्य देवता नामग्याल्मा यांच्या सन्मानार्थ बदलण्यात आले.
पोटाला पॅलेसचे बांधकाम पूर्ण झाल्यापासून (पाचव्या दलाई लामा यांनी सुरू केले), नामग्याल यांना पारंपारिकपणे ल्हासामधील त्या इमारतीच्या शीर्षस्थानी लाल विभागात ठेवण्यात आले होते.
चिनी आक्रमणानंतर भारतात!
१९५९ च्या तिबेटवरील चिनी आक्रमणाननंतर, नामग्याल मठ भारतातील धर्मशाळा येथे स्थलांतरित झाला, जिथे तो आजही सक्रिय आहे. तो सर्व तिबेटी मठांच्या चार मुख्य वंशांचे प्रतिनिधित्व करतात.
पाहा:
Subscribe
