पदवीपूर्व आणि पदव्युत्तरसाठी आता आपत्ती व्यवस्थापनाचा अभ्यास अनिवार्य…नवे शैक्षणिक धोरण

मुक्तपीठ टीम

शैक्षणिक सत्र २०२२-२३ मध्ये, आता पदवीपूर्व आणि पदव्युत्तर कार्यक्रमांमध्ये आपत्ती व्यवस्थापनाचा अभ्यास बंधनकारक असेल. केंद्रीय गृह मंत्रालय अंतर्गत राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन संस्थेने १८ विद्यापीठातील तज्ञांच्या टीमसह नवीन शैक्षणिक धोरण २०२० आणि यूजी मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार पदवी आणि पदव्युत्तर कार्यक्रमांसाठी मॉडेल अभ्यासक्रम तयार केला आहे. खरं तर, २०३० पर्यंत देशाला आपत्ती व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात सुरक्षित करण्याचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे ध्येय आहे. यामध्ये युवकांना या क्षेत्रातील कौशल्य विकसित करून रोजगाराशी जोडले पाहिजे.

विद्यापीठ अनुदान आयोगाचे सचिव प्रा. रजनीश जैन यांनी सर्व विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांना यूजी आणि पीजीचे हायब्रीड मॉडेल कोर्स पाठवले आहेत. शैक्षणिक सत्र २०२२-२३ अंतर्गत इतर पदवी कार्यक्रमांप्रमाणे, हा अभ्यासक्रम देखील प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय वर्षाच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश-निर्गमन सुविधा प्रदान करेल. म्हणजेच पहिल्या वर्षाचा अभ्यास पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्याला सर्टिफिकेट कोर्स आणि दुसऱ्या वर्षी डिप्लोमा दिला जाईल. शैक्षणिक बँक क्रेडिटची सुविधा देखील असेल. यामध्ये विद्यार्थ्याचे क्रेडिट जोडले जात राहील.

पहिल्या वर्षाच्या शिक्षणात आपत्ती जोखीम कमी करण्याचे धडे

• अंडर ग्रॅज्युएट प्रोग्रामच्या मानविकी, विज्ञान, वाणिज्य, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन अभ्यासक्रमांमध्ये, पहिल्या वर्षी, विद्यार्थ्यांना आपत्ती जोखीम कमी करणे आणि व्यवस्थापन या विषयावर प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम शिकवला जाईल.
• या अभ्यासक्रमाची रचना अशा पद्धतीने करण्यात आली आहे की, या शिक्षण आणि कौशल्य विकासाच्या माध्यमातून ते या क्षेत्रात आपले भविष्य घडवू शकतील.

या अभ्यासक्रमाचे महत्त्व काय आहे?

• उच्च शिक्षणासाठी ३.७३,९९,३८८ कोटी विद्यार्थ्यांनी नोंदणी केली आहे.
• यामध्ये २.९८,२९,०७५ कोटी विद्यार्थ्यांनी विविध पदवीपूर्व कार्यक्रमांमध्ये नोंदणी केली आहे.
• ही संख्या भारतीय सशस्त्र दलांपेक्षा जास्त आहे. जे जगातील सर्वात मोठे सशस्त्र दल मानले जाते.
• तरुणांनी आपत्ती व्यवस्थापन क्षेत्रात शिक्षण घेऊन आपले भविष्य घडवले तर आपत्ती व्यवस्थापनात मोठी मदत होईल.

४० टक्के स्थानिक आपत्तींची माहिती मिळेल

भारत हा एक विशाल देश आहे. येथील भौगोलिक क्षेत्राच्या आधारे पर्वत कोसळणे, सागरी वादळे, पूर येण्यापासून इतर आपत्ती येतच असतात. अशा परिस्थितीत प्रत्येक प्रदेशाची आपत्ती वेगळी असते. त्यामुळे यातील ६० टक्के अभ्यासक्रम हा आपत्ती व्यवस्थापनाच्या विविध विषयांवर एकसमान असणार आहे. तर ४० स्थानिक भौगोलिक क्षेत्राच्या आधारावर समाविष्ट केले जातील, जेणेकरून आपत्ती व्यवस्थापनाशी संबंधित लोकांना स्थानिक आपत्तीमध्ये सामान्य लोकांना मदत करण्यास सक्षम करता येईल.

यूजी आणि पीजी अभ्यासक्रमांचे स्वरूप

• चौथ्या सेमिस्टरमध्ये आपत्ती व्यवस्थापन हा अनिवार्य विषय असेल.
• तीन क्रेडिट आणि १०० गुणांचा पेपर असेल, ज्यामध्ये ६० टक्के गुण बाह्य आणि ४० टक्के गुण अंतर्गत असतील. २० गुणांचे फील्ड वर्क देखील असेल.
• तर या संपूर्ण कोर्समध्ये ४५ तासांची व्याख्याने असतील.
• आपत्ती व्यवस्थापन या विषयात पुस्तकी ज्ञानासोबत कौशल्य विकासही केला जाणार आहे.
• या कार्यक्रमात प्रवेशासाठी पात्रता ५५% गुणांसह १२वी उत्तीर्ण असेल. यासाठी प्रशिक्षित व्यावसायिक तयार केले जातील.
• हा कार्यक्रम दोन सेमिस्टरवर आधारित ३८ क्रेडिट्सचा असेल. हा प्रोग्राम एका वर्षात पूर्ण केल्यानंतर, तुम्हाला प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम मिळेल.
• पीजी डिप्लोमा प्रोग्राममध्ये, पहिल्या वर्षाचा अभ्यास पूर्ण केल्यानंतर, तुम्हाला पीजी प्रमाणपत्र मिळेल आणि दोन वर्षानंतर तुम्हाला पीजी डिप्लोमा मिळेल.
• यामध्ये कोणत्याही शाखेतील ४५ टक्के गुणांसह पदवीधरांना प्रवेश घेता येईल. हा दोन सेमिस्टर प्रोग्राम एकूण ४५ क्रेडिट्सचा असेल.